Khi bạn có nhu cầu vay vốn tại các ngân hàng thương mại, một trong những điều kiện thường được nhắc đến là việc phải mua bảo hiểm. Nhiều khách hàng băn khoăn không biết ngân hàng yêu cầu mua bảo hiểm nào, đâu là loại bắt buộc và đâu là loại tự nguyện nhưng gần như không thể từ chối. Bài viết này sẽ giải mã toàn bộ các loại bảo hiểm mà ngân hàng thường yêu cầu, cơ sở pháp lý, mức phí và cách để bạn bảo vệ quyền lợi khi tham gia.
Các loại bảo hiểm ngân hàng thường yêu cầu khách hàng mua
Thực tế, không phải mọi khoản vay đều bắt buộc phải mua bảo hiểm. Tuy nhiên, để giảm thiểu rủi ro cho cả hai bên, hầu hết các ngân hàng đều thiết lập chính sách yêu cầu khách hàng tham gia một hoặc nhiều loại bảo hiểm nhất định.
Bảo hiểm khoản vay (Bảo hiểm tín dụng)
Đây là loại bảo hiểm phổ biến nhất mà ngân hàng yêu cầu mua bảo hiểm nào khi bạn vay tiêu dùng, vay mua nhà, mua xe. Bảo hiểm khoản vay có tên gọi khác là bảo hiểm trả nợ. Khi người vay gặp rủi ro như tử vong, thương tật toàn bộ vĩnh viễn hoặc tai nạn dẫn đến mất khả năng lao động, công ty bảo hiểm sẽ thanh toán số dư nợ còn lại cho ngân hàng.
Đối tượng: Người vay vốn.
Phạm vi bảo vệ: Tử vong do bệnh lý hoặc tai nạn, thương tật toàn bộ vĩnh viễn.
Số tiền bảo hiểm: Thường bằng dư nợ vay tại thời điểm phát sinh sự kiện bảo hiểm.
Mức phí: Khoảng 0,5% – 2%/năm trên số dư nợ, tùy vào độ tuổi và sức khỏe người vay.
Bảo hiểm nhân thọ liên kết với ngân hàng (Bancassurance)
Bancassurance là mô hình ngân hàng phân phối bảo hiểm nhân thọ. Khi khách hàng vay vốn, nhân viên ngân hàng thường tư vấn kèm một hợp đồng bảo hiểm nhân thọ. Đây không phải loại bảo hiểm bắt buộc theo quy định pháp luật, nhưng trên thực tế, nhiều ngân hàng xem đây là điều kiện để xét duyệt khoản vay với lãi suất ưu đãi hơn.
Loại bảo hiểm
Bắt buộc hay tự nguyện
Lợi ích cho ngân hàng
Lợi ích cho khách hàng
Bảo hiểm khoản vay
Gần như bắt buộc với vay tín chấp
Đảm bảo thu hồi nợ khi rủi ro
Gia đình không phải trả nợ thay
Bảo hiểm nhân thọ (Bancassurance)
Không bắt buộc nhưng thường được yêu cầu
Doanh thu hoa hồng cho ngân hàng
Tích lũy, bảo vệ, đầu tư dài hạn
Bảo hiểm tài sản
Bắt buộc với vay thế chấp
Bảo vệ tài sản đảm bảo
Được bồi thường khi tài sản hư hỏng
Bảo hiểm tài sản thế chấp
Khi bạn vay thế chấp bằng nhà đất, ô tô hoặc máy móc, ngân hàng yêu cầu mua bảo hiểm cháy nổ, bảo hiểm tài sản cho những tài sản đó. Lý do là tài sản thế chấp là vật đảm bảo cho khoản vay. Nếu tài sản bị hỏng do hỏa hoạn, thiên tai, ngân hàng sẽ mất giá trị bảo đảm. Vì vậy, yêu cầu mua bảo hiểm tài sản là hoàn toàn hợp lý và được quy định trong hợp đồng tín dụng.
Tại sao ngân hàng yêu cầu mua bảo hiểm?
Nhiều người cho rằng ngân hàng ép khách hàng mua bảo hiểm để hưởng hoa hồng. Tuy nhiên, dưới góc độ quản trị rủi ro, có ba lý do chính đáng giải thích việc ngân hàng yêu cầu mua bảo hiểm nào và tại sao lại cần thiết.
Bảo vệ nguồn vốn cho vay của ngân hàng
Ngân hàng hoạt động dựa trên dòng tiền từ tiền gửi của khách hàng. Khi một khoản vay bị mất khả năng thu hồi do người vay gặp rủi ro, ngân hàng phải trích lập dự phòng rủi ro, ảnh hưởng đến lợi nhuận. Bảo hiểm chính là công cụ chuyển giao rủi ro sang công ty bảo hiểm, giúp ngân hàng an toàn hơn.
Tuân thủ quy định pháp luật và thông lệ quốc tế
Theo Thông tư 39/2016/TT-NHNN, ngân hàng có quyền yêu cầu khách hàng mua bảo hiểm đối với tài sản bảo đảm. Ngoài ra, các chuẩn mực Basel về quản trị rủi ro cũng khuyến khích ngân hàng sử dụng bảo hiểm để giảm thiểu rủi ro tín dụng.
Gia tăng doanh thu phí dịch vụ
Không thể phủ nhận, mảng bancassurance đang mang lại nguồn thu đáng kể cho các ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Năm 2023, doanh thu phí bảo hiểm qua ngân hàng chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu thu nhập ngoài lãi của nhiều ngân hàng như Vietcombank, Techcombank, MB Bank.
Phân biệt bảo hiểm bắt buộc và bảo hiểm tự nguyện khi vay ngân hàng
Khách hàng cần hiểu rõ đâu là bảo hiểm bắt buộc theo quy định và đâu là sản phẩm tự nguyện nhưng bị ép mua. Từ đó có thể đàm phán với ngân hàng một cách thông minh hơn khi được hỏi ngân hàng yêu cầu mua bảo hiểm nào.
Bảo hiểm bắt buộc
Bảo hiểm cháy nổ đối với nhà chung cư, nhà cho thuê, nhà xưởng theo Nghị định 23/2018/NĐ-CP.
Bảo hiểm trách nhiệm dân sự chủ xe cơ giới khi vay mua ô tô.
Bảo hiểm tài sản thế chấp nếu trong hợp đồng tín dụng có điều khoản yêu cầu.
Bảo hiểm tự nguyện
Bảo hiểm nhân thọ (bancassurance) do ngân hàng tư vấn.
Bảo hiểm sức khỏe, bảo hiểm bệnh hiểm nghèo.
Bảo hiểm khoản vay (dù gần như bắt buộc trên thực tế nhưng không có văn bản pháp luật nào bắt buộc).
Mức phí bảo hiểm ngân hàng thu như thế nào?
Mức phí bảo hiểm phụ thuộc vào từng ngân hàng, từng sản phẩm và độ rủi ro của khách hàng.
Ngân hàng
Loại bảo hiểm
Mức phí tham khảo
Vietcombank
Bảo hiểm khoản vay
0,8% – 1,5%/năm dư nợ
Techcombank
Bảo hiểm nhân thọ qua Sun Life
5 – 20 triệu đồng/năm (tùy gói)
MB Bank
Bảo hiểm tài sản thế chấp
0,3% – 0,5% giá trị tài sản/năm
VPBank
Bảo hiểm tín dụng
1% – 2% dư nợ/năm
Những rủi ro khi khách hàng không mua bảo hiểm
Lãi suất cho vay bị đẩy lên cao hơn mức ưu đãi.
Phải ký thêm hợp đồng thế chấp với tài sản phụ hoặc người bảo lãnh.
Làm thế nào để đảm bảo quyền lợi khi mua bảo hiểm qua ngân hàng?
Khách hàng không nên mua bảo hiểm một cách mù quáng.
Yêu cầu ngân hàng cung cấp bảng minh họa quyền lợi
Trước khi ký hợp đồng bảo hiểm, hãy yêu cầu nhân viên ngân hàng đưa ra bảng minh họa chi tiết về số tiền bảo vệ, thời hạn, phí đóng và giá trị hoàn lại (nếu là bảo hiểm nhân thọ).
Đọc kỹ điều khoản loại trừ
Mỗi hợp đồng bảo hiểm đều có điều khoản loại trừ rủi ro. Ví dụ, bảo hiểm khoản vay thường không chi trả nếu người vay tử vong do tự tử trong 2 năm đầu hoặc do vi phạm pháp luật.
So sánh phí bảo hiểm giữa các ngân hàng
Mức phí bảo hiểm không cố định.
Ngân hàng không có quyền ép buộc khách hàng mua bảo hiểm nếu không có quy định pháp luật bắt buộc. Tuy nhiên, ngân hàng có quyền từ chối cho vay nếu khách hàng không đáp ứng điều kiện của họ, trong đó có thể bao gồm yêu cầu mua bảo hiểm. Điều này tạo ra một vùng xám trong thực tế kinh doanh.
Nên mua bảo hiểm nhân thọ qua ngân hàng hay qua công ty bảo hiểm trực tiếp?
Mua qua ngân hàng thường thuận tiện hơn vì được tư vấn trực tiếp tại quầy, nhưng phí có thể cao hơn và sản phẩm ít đa dạng. Mua trực tiếp tại công ty bảo hiểm giúp bạn có nhiều lựa chọn hơn và dễ dàng so sánh. Quan trọng là bạn phải hiểu rõ sản phẩm trước khi ký.
Bảo hiểm khoản vay có bắt buộc không?
Đối với các khoản vay tín chấp, hầu hết ngân hàng đều yêu cầu bảo hiểm khoản vay vì đây là cách để họ quản lý rủi ro khi không có tài sản đảm bảo. Với vay thế chấp, bảo hiểm tài sản mới là bắt buộc, còn bảo hiểm khoản vay thường là tự nguyện nhưng được khuyến khích.
Có thể hủy bảo hiểm sau khi đã mua qua ngân hàng không?
Có,
Hoàn toàn có thể. Bạn không bắt buộc phải mua bảo hiểm tài sản từ công ty liên kết với ngân hàng. Tuy nhiên, ngân hàng sẽ yêu cầu công ty bảo hiểm đó phải đáp ứng các tiêu chuẩn nhất định (ví dụ: xếp hạng tín nhiệm tối thiểu).
Kết luận
Hiểu rõ ngân hàng yêu cầu mua bảo hiểm nào là bước quan trọng giúp bạn chủ động trong mọi giao dịch tín dụng. Mỗi loại bảo hiểm đều có mục đích riêng: bảo hiểm khoản vay bảo vệ người vay khỏi rủi ro tử vong, bảo hiểm tài sản bảo vệ tài sản thế chấp, còn bảo hiểm nhân thọ bancassurance là sản phẩm tài chính dài hạn cần cân nhắc kỹ lưỡng.
Để tránh thiệt thòi, khách hàng nên đọc kỹ hợp đồng, yêu cầu minh bạch thông tin và không ngại từ chối nếu thấy sản phẩm không phù hợp. Khi biết rõ quyền lợi và nghĩa vụ, bạn sẽ dễ dàng đưa ra quyết định sáng suốt cho tài chính cá nhân.
